Monday, May 20, 2019


LIA MAKLOKE
AGRADESIMENTU
Agradese ba Maromak tan nia domin no nia tulun hau bele elabora hau nia relatorio badak ida ne’e, ho hanoin ida ne’ebe mak la perfeitu maibe iha vontade atu aprende husi sala mak ba los,la haluhan agradese mos mestri hotu ne’ebe mak fahe sira nia matenek mai ami iha area UNIVERSIDADE DA PAZ (UNPAZ) hodi bele sinconiza ami nia visaun ba iha ami nia future aban bai-rua nian.
Politika konservasaun ba iha ai kameli nia habitasaun,hahu husi topiku ne’ebe mak hau Jose da Silva Araujo foti atu halo intervessaun ba iha area ne’ebe mak iha spesies Ai kameli nia habitasaun, ne’ebe mak hetan ona degradasaun husi ema nia hahalok no akontesimentu natural., iha tinan 2002 iha munisipio Ainaro Posto-Admistrativu Hato-udo Suku Leo-Lima iha Aikameli nia moris ho eskalaun ne’ebe mak boot, kompara ho agora ba tinan ida nee 2018 kuaze ai-kameli nia habitasaun hetan estragus husi ema nia hahalo hodi utiliza ba iha nesidade pribadu,ho ida ne’e Aikameli kinur komesa atu lakon ona, ho ida ne’e mak presiza iha peskiza ida hodi buka hatene husi komunidade sira nia nesesidade viza moris nian depende ba iha saida.
Ho ida ne’e mak atana hau iha hanoin ida ne’ebe mak konsutivu atu rejove ba iha proble sira ne’e, kabe ba iha ita nia Universidade da Paz iha Fkuldade Teknologia Agrikola ho nia Departamentu Konservasau Rekursus Naturais (K.S.D.A),kolia koba ba oinsa mak atu halao konservasaun ba iha rekussus ne’ebe mak ida liu-liu Aikameli sai hanesan Valor ekonomiku ne’ebe mak boot, presizaita ita atu halao konservasaun hodi mantein nafatin nia sustentaablidade ba iha jerasaun tuir mai, kabe ba iha ita nia Konstituisional Da Republika Democratica de Timor-leste (RDTL) prebes Artigo 61 alina 1, nebe mak kolia kona ba cidadun hotu-hotu iha Timor-leste iha direito atu moris iha ambiente iha ke mos,no iha responsablidade atu kuidadu nia ambiente ba jerasaun tuir mai.
Tan ida ne’e mak hau presiza atu elebora hau nia Topiku ida nee hodi sai matadalan ba iha kolega sira seluk, la haulan Agradese ba Mestri Ir:Jonio dos Santo ne’ebe mak fahe nia Matenek mai ami, hodi ami koinese liu tan ba iha area konservasaun rekursus naturais iha Timor-leste.

INTRODUSAUN
Republika Democratica de Timor-leste (RDTL nudar nasaun ida ne’ebe mak foin idepedensi ba tinan sanulu resin nen XVI ho nia politika ne’ebe mak diak hodi dezenvolve edukasaun iha Timor-leste, no forma rekusrsus Humanus hahu husi ensino primaria to iha nivel Universitario tan ne’e la lakon vonte cidaun nian hodi kontinua ba iha nivel superior hanesan Doutor no Prof Dr, ho ida ne’e presiza atu ejekuta ba iha rekursus humanus nian tuir area spesifikus idak idak nian  hodi halo tranformasaun ba iha problema ne’ebe mak agora  ita nia nasaun hasoru, ho ida ne’e mak estudante peskijador hakarak no iha vontade atu halo peskiija kikoan ida, hodi buka hatene kona ba Ai-kameli ita Timor leste agora sei existe kalae?
Ho ida ne’e mak peskijados nia tema ba peskija mak POLITIKA  KONSERVASAUN  AI-KAMELI NIA HABITASAUN, tamba ai kameli sai ahensan Ai ida ne’ebe mak nia valor Ekonomiku bo’ot iha rai Doben Timor –leste no Mundu Internasional, ho valor ne’ebe mak bot peskijador hakarak halao psekija ida ho metodologia alaiza & analisis swot hodi buka hatene kona ba impaktu negetivu ba iha Ai-kameli nia haitasaun.
Peskijador nia peskija ne’e halao iha Munisipio Ainaro Posto-Admis Hato-udo Suku Leo-lima, iha peskija atu buka hatene kona ba kauza husi degradasaun ba iha Aikameli nia habitasaun mak hanesan tuir mai ne’e:
Ø  Politika Governu nian
Ø  Sosio ekonomiku
Ø  Kontrubisaun komunidade
Politika Governo nia ne’ebe mak estabelese ona iha planu estarategiku 2011 ate 2030 ne’e mak tau importante ba iha ita nia rekursus ne’ebe mak iha ita nia rai laran entermos terestre no marina.,maibe implementasaun seidaun atinji to iha 100% tamba kauza husi aloka osamento ba iha area rekursus naturai menus,entau ne’e labele halao manutensaun ba iha ita nia rekrsus ne’ebe iha ita nia rai laran, tamaba ne’e seidauk iha area ida ne’ebe spesifiku atu halao identifikasaun ba iha problema ne’ebe mak akontese ba iha ita nia rekursus naturais ne’ebe ejiste, ho ida ne’e mak perkijador hakarak peskija hodi buka hatene kona ba rekursus ne’ebe mak iha hanesan Ai-kameli ne’ebe mak nia pupolasaun kuaze atu mohu no lakon ona. Ba problema ne’ebe mak presiza atu hadia mak tenki hasae area rekursus humanus ita ita nia rai laran liu-liu iha area espesifiku konservasaun rekusrus naturais ita Timor-leste.
Sosio Ekonomiku,. komunidade iha nasaun timor leste kuaze atu to tiga juta kopara ho nasaun sira seluk ne’ebe mak dezenvolvidu, maibe iha faktores tolu mak fo implikasaun ba iha rekussus ne’ebe mak iha mak hanesan
Ø  Edukasaun
Ø  Kultura
Ø  Ekonomia familiar
Iha faktores tolu (3) ne’ebe mensiona iha leten nee mak fo implikasaun ba iha ita nia rekursus ne’ebemak iha liu-liu iha peskijador nia peskija kona ba Aikameli nia haitasaun, rajaun primeiru husi edukasaun mak hanesan sira atu selu sira nia oan atu ba skola tenki presiza osan atu selu sira nia oan nia skola, entaun sira nia hanoin mak atu fan ai-kameli hodi susenta sira nia oan bas kola. Kultura mak; bainhira ira tempo festa ou serimonia tradisional estan sira presiza osan hodi halao sira nia osan,
Ekonomia familiar mos aumenta nia nessidade la fo espasu atu kuidadu sira nia rekursusu ne’ebe mak iha.no sira hatene mak atu utiliza maibe laiiha responsablidade atu kuidadu ba iha nia sustentablidade.
Kontribuisaun kominidade; estadu Timor-leste iha ona lei no egulamentu oin-oin mai be ita nia nia kominidade sira lau tau sira nia intrese ba iha regulamentu ne’ebe mak estabelese ona mak hanesan
Ø  Tenki utiliza rekursus ho responsablidade
Ø  Tarabandu
Tenki Utiliza Rekursus Ho Responsablidade; kabe ba iha ita nia Konstituisional da RDTL iha agtigo 61 kolia kona ba ambiente; signifika katak utiliza rekursus teki ho responsablidade ba jerasaun foun.
Tarabandu; ne hanesan regulamentu komisidade nian hodi bele regula komunidade sira labele stragus rekursus ne’ebe mak iha hodi responde ba iha jetrasaun tuir mai
Bazeia ba iha kauza tolu ne’ebe  mak mensiona iha leten mak peskijador iha hanoin atu rejolve ba iha problema sira ne’ebe mak akontese iha leten ne.

1.2  Problema
bazeia ba iha introdusaun iha leten mak hakerek nain hakarak identifika problema mak haensan tuir mai ne’e?
Ø  Oinsa mak atu hasae komunidade sira nia koinesimentu atu labele estraga habitasaun Aikameli?
Ø  Maneira saida mak uza metodologia  hodi halo peskija?
Ø  Oinsa mak atu rejolve kauza tolu ne’eb mak mensiona iha introdusaun iha leten ne’e?
Ø  Saida mak fo cauza ba iha Ai-kameli nia habitasaun?
Ø  Oinsa peskijador halo kompara ba iha tinan 2002 ate 2018 oinsa ho habitasaun ai-kameli populasaun?
Ø  Ho dalan saida mak peskijador hakarak rejolve ba iha prosesu rekurus naturais liga ba iha Konstituisinal RDTL artigo 61/1
Ø  Oinsa depedensia komunidade sira nian ba iha sosio ekonomiku?
Ø  Oinsa ho autoridade sira nia kompetensia ba iha are refere?

1.2.1  Formulasaun Problema
Ø  oinsa kabe ba iha ita nia tri darma Akademika nebe aprende, peskija, ajente transformador ba iha controlo problema social.?
Ø  Oinsa atu  sosializa ba komunidade sira,hodi hasae sira nia kinsesimentu iha area konservasaun rekursus naturais iha Timor-leste?
Ø  Oinsa mak peskijador bele hatene impaktu ou degradasaun ba iha Aikameli nia populasaunno?
1.3  Objetivu
bazeia ba iha problema iha leten mak hakerek nain hakarak fo resposta badak hanesan tuir mai ne’e?
Ø  atu hasae komunidade sira nia koinesimentu hodi kuidadu habitasaun ai-kameli!
Ø  Peskijador utiliza metodelogia analisis swot!
Ø  Atu rejolve cauza tolu ne’ebe fo implikasaun ba iha habitasaun Aikameli!
Ø  atu buka kauja husi saida mak fo implekasaun ba iha Habitasaun Aikameli!
Ø  Atu buka referensia husi 2002 to 2018 ba habitasaun Aikameli!
Ø  Atu marka audensia publiku ida ho klarifika kona ba impakto rekursus Naturais iha Timor-leste!
Ø  Atu buka hatene kona ba depedensia komunidade sira nian ba iha sosio ekonomiku!
Ø  Atu buka hatene kona ba saida mak Autoridade local sira implementa iha komundade sira!

1.3.1        Formulsaun objetivu
Ø  atu halo tranformasaun ba iha problema social turi tri darma akademiku!
Ø  atu halao audensi publika ida hodi klarifika ba komunidade sira hodi hasae sira nia koinesimentu iha area konservasaun rekursus natureza!
Ø  Atu halao observsaun ba iha habitasaun Aikameli nia moris iha area nebe?
1.4  Benifisiu Husi Peskija
Ø  Peskijador hodi hatene klaru liu saida mak fo influesnsia ba iha Ai-kameli nia habitasaun.
Ø  Hodi hatene komunidade sira nia moris iha sosio ekonimiku nian.
Ø  Sai matadalan ba peskijador bainhira remata iha nia estudu.
Ø  Sai referensia ba fatin ne’ebe mak halao peskija.
Ø  Bele aumenta tan peskijador nia koinesimentu iha area konservasaun rekursus natureza.
Naran peskizador
Tinan peskizador
Titulo peskiza
Metode peskiza
Rejultadu peskiza
Suratra
2006
Teknik Budidaya Cendana. Badan Penelitian dan Pengembangan Kehutanan. NTT.
analisis
Peskijador refere hetan rejultadu konaba habarak jerasaun ai kameli nian iha provinsia timur.
Wawo
2006
Penerapan model agroforestri berbabsis cendana di kabupaten Belu, Nusa Tenggara Timur. Pengembangan Wilayah Perbatasan Nusa Tenggara Timur Melalui Penerapan Teknologi. Subang: Balai Besar pengembangan Teknologi Tepat Guna, LIPI.
analisis
Rejultadu ne’ebe hetan konaba bibit ai kameli musan iha area perbatasan iha provinsi timur.
Anonim

2011
Fosfat Alam Sumber Pupuk P yang Murah. Warta Penelitian dan Pengembangan Pertanian. Vol. 33 Nomor 1, 2011. Balai Penelitian Tanah. Bogor.
analisis
Peskijaodor buka hatene konaba nutrisaun NPK iha rai laran














KAPITLU II
ESTUDU LITERARIA
2.1 Difinisau Ai-kameli (Santalum album)ka  lian inglesh (sandalwood),
Klasifikasi      ilmiah
Kingdom                  : Plantae
Divisi                        : Magnoliophyta
Kelas                        : Magnoliopsida
Ordo                        : Santalales
Famili                      : Santalaceae
Genus                       : Santalum
Spesies                      : S. album
           
          Nama binomial
          Santalum album
                        L
Ai-kameli mak hanesan ai ida ne’e uniku tebes no nia valor ekonomiku ne’ebe mak boot, no nia habitasau ne’ebe mak agora atu mohu no atu lakon ona, Ai kameli mai nia habitasaun barak iha Indonesia mibe ato agora sei hela oituan deit mak se aeziste, ai kameli mai husi nasaun Timor-leste tamba primeiru ai nia habitasaun,

2.1.1 Problema ba Ai-kameli nia habitasaun
habitasaun Ai-kameli iha nasaun Indonesia kuaze atu lakon ho mohu ona ho ida ne’e mak sai nudar matadalan ba iha jerasaun foun Hdding(1935)nia hatete katak husi emania halalok mak estarus ba iha rekursus sira ne’ebe mak iha ita nia rai laran ho sira nia kebutuhan ou nessesidade loron loron naian (Farvar & Milton, 1973), iha nasaun ida kuandu teknologia abansadu nee mos fo impaktu ba iha ambiente nia hela fatin, iha tinan 1972 The Club of Rome nia fo sain katak kuandu cresimentu komunidade nian aumenta nessesidade mos aumenta, problema ne’ebe mak fo influensia ba iha ambiente mak hanesan konstrusaun ne’ebe aumenta la fo espasu ba iha kresimentu ba iha biodiversidade nia moris (haktuir husi Clark, 1978)                                                 NESESIDADE

DEZENVOLVIMENTU

PROBLEMA SOSIO KULTURAL
 



PROBLEMA SOSIO KULTURAL
 

PROBLEMA BIOTIK

PROBLEMA SOSIO EKO

AUMENTA  KESEJATRAN
 





            Imagen 2.1.1 hatete katak dezenvolvimentu  aumenta fo mos impaktu ba iha rekursus naturais no Biodiversidade nia moris no aumenta problema ba iha ambiente. Problema ba iha bio fosik/social no cultural ne’e hanesan problema primeiro no problema segundu influensia husi ema nia hahalok.
            b) problema husi ema nia hahalao ne’ebe la kuidadu nia rekursus ne’ebe mak iha hodi la fo biban ba iha cresimentu ai-horis (exmplu Munn 1979) cresimentu husi dezenvolvimentu aumenta problema mos aumenta.

2.2 Intervessaun posetivu no negative husi ema,  ba iha habitasaun Ai-kameli
2.2.1  Jetaun  pojetivu
Iha tinan 2002 iha  kuaje habitasaun Aikameli nian sei makas kompara ho tina ida agora nian
No
Suku
Aldeia
Habitasaun Ai kameli
Total %
 1

Lu-ro
3050
17.12
 2

Hut-seo
250
1.40
 3

Dausur
5000
28.07
 4
Leo-lima
Aimerleu
1637
9.19
 5

Lese
1500
8.42
 6

Nunboku
1637
9.19
 7

Kampong baru
100
0.56
 8

Kotala-ma
1888
10.60
 9

Gou –lau
2000
11.23


Bismata
750
4.21

Total

17812
100 %

Imagen 2.2.1  ida ne’e hatudu katak iha tinan 2002 ema barak seidauk asesu ba iha dezenvolvimentu nasional.iha suku leolima postu Dministrativu Hato-udo  Munisipio Ainaro. Iha aldeia sanulu ne’ebe liu husi peskijador nia obserbasaun hatude katak ho porsentu la hanesan.(George, 1973),liu husi dadus mak ita foin identifika nia problema iha treinu.

2.2.2 intervensaun negative      
Inervensaun negativu nee hanesan faktores ne’ebe mak presiza ita nia konservasaun atu nune grantia nia sustentablidade ba iha future Sassaman ( 1981 ), hatehe liu husi ita nia peskija foin ita hatene problema.

Nessesidade humanu

Sosio ekonomiku

Agrikultura non permanen

Konstrusaun projetu

Abiotik

Biotic

Aumenta degradasaun ba iha flora no fauna
 













Imagen 2.2.2 nesesidade humanu nian mak fo kontrubuisaun stragus rekursus naturais,
b) sosio ekonomiko iha familia nia laran no la fo espasu ba iha fatin Ai-kameli nia habitasaun
c) agrikultura non permanen, signifika agrikultura ida ne’ebe mak halo tos muda ba mai (Brown, 1987; WRI & IIED, 1986) nia haktuir katak ema nia moris aumenta iha mundu ida ne’e fo krize boot ba iha ita nia rekursus ne’ebe mak iha.




KAPITLU  III
METODLOGIA PESKIJA
3.1 Fatin no Tempo Peskija
Peskijador halao peskija ne’e suku Leo-lima Postu Admistativu Hato-udo Munisipio Aainaro.skilha husi peskijador  atu halao peskija tamba hare ba problema Ai-kameli (santalum album) hodi hare ba nia causa husi saida mak fo influensia ba iha habitasaun Aikameli nia moris.
MAPA MUNISIPIO
Coordinates: 9°05′S 125°29′E
Country East
Timor
Capital Ainaro
Administrative posts Ainaro, Hato-
Udo, Hatu-
Builico,
Maubisse
Area
• Total 804 km2
(310 sq mi)
Area rank 9th
Population (2015 census)
• Total 63,136


3.1 Metodu Peskiza no Elabora Dadus
Metodu nebe uza iha peskiza ida ne’e mak Analiza Deskriptif.  Kategoria dadus nebe persiza mak dadus prisipal (dadus primer) no dadus suporta (dadus sekunder). Dadus primer sei hetan husi observasaun direitamente iha terenu ho tekniku intervista no uza kuisioner. Dadus suporta sei hetan husi dokumento ou arkivu eskrita no mos  relatoriu peskiza no publikasaun sira seluk.
3.3 Determinasaun Sampel
Unidade  analiza peskiza mak individu enkuanto  populasi peskiza mak agrikultor sira iha Suco Leo-lima. Metodu foti sampel peskiza ida ne’e mak simples random (acak sederhana). Metodu ne’e hanesan foti amostra ida kada unidade husi peskiza ou kada elemento husi populasi iha oportunidade nebe hanesan atu eskolha.
Metodu foti dadus mai ou menus loron 30 atu elabora komunidade nia prespektiva ha iha habitasaun Aikameli nia moris iha suku rasik.
3.4 Ekipamentus peskija
Peskijador halo peskija iha munisipio Ainaro Postu Administrarivu Hato-uudo Suku Leo-lima ekipamentus nebe utiliza mak hanesan tuir mai ne’e:


1.      Telfone
2.      Kameran
3.      Lapijeira
4.      Lamtop
5.      Kusiner
6.      Kadernu
7.      GPS





1.       Telefone
Nudar instrument ida hodi falita bainhira mosu situasaun emerjensia ou sai lina komunikasaun entere ema ida ho ema seluk
2.      Kameran
Nudar instrument ida hodi fasilita iha tempo halao peskija, hodi foti imagen husi espesies aikameli nia habitasaun no influensia negative no posetivu.
3.      Lapijeira
hodi hakerek no tau sinal ruma bainhira akontese buat ruma ne’ebe fo influensia ba iha habitsaun Ai-kameli
4.      Laptop
Hodi halao servisu ou halo estimasaun ba iha dadus ne’ebe foti husi kominidade sira nin
5.      Kusiner
Hodi buka hatene kona ba kona ba komuniadade sira nia moris loron-loron iha sosio ekonomiku.
6.      Kadernu
Hodi alista informasaun ruma ne’ebe inportante bainhira atu halao interevista ho omunidade sira.
7.      GPS
Buka hatene kona ba area halao peskija nian no hatene kona ba kobretura ai-kameli nia habitasaun iha suku ne’e rasik.



3.5 Metode halo kalkulasaun Habitasaun Aikameli
Matodu ne’ebe mak halo hodi kalkulasaun da dadus ne’ebe mak foti ona iha komunidade sira hadi halo estimasaun ho tempo pasadu ba tempo prezente  habitasaun Ai-kameli ho simblo (HS) habitasaun familia (HBF) esplorasaun komunidade Ba iha Habitasaun Ai-kameli (ES) exemplo hanesan tuir mai ne’e
1.      Habitasaun Ai- kameli (HaS) 17812
2.      Total habitasaun familia  (HbF) 5000
3.      Esplorasaun Ai-kameli husi kounidade (EsS) 1500















3.6  Kalkulasaun ba iha area tuir dadus
Iha postu Administrativu Hato-udo suku leo-lima ho nia purseto ba iha estagiados nia peskiza iha araea refere hatudu katak influensia husi komunidade sira ba iha habitasaun ai-kameli ho nia probema ne’ebe boot tebes:

Figure 1 hodi sai nudar matadalan ba iha komunidade sira





KATILTU IV
REJULTADU DISKUSAUN
4.1 Habitasaun Ai-kameli (santalum album)
Iha ita nia rai laran iha rikusoin barak tebes-tebes presiza ita hotu nia konservasaun hodi bele grantia nia sustentablidade ba iha future, kabe ba iha iha ita nia konstituisional RDTL iha artigo 61 ne’ebe kolia momos kona ba sidadaun hotu-hotu iha direito atu moris iha ambiente ida ne’ebe mak mos no iha responsavel atu koidadu no proteje ba heresaun tor mai. Iha mos Artigo 131 kolia kona ba rekursus Naturais rai lete no rai okos parte zona no tasi sai sidaun tenki kuidadu ita nia rekursus ba future.
4.1.1 Existensia Ai-kameli (santalum album)
Nudar peskijador nia peskija hare katak iha tinan 2002 to 2018 habitasau Ai-kameli nia habitasaun atu mohus ona
No
Suku
Aldeia
Habitasaun Ai kameli
Total %
 1

Lu-ro
750
7.5
 2

Hut-seo
250
2.49
 3

Dausur
5000
49.83
 4
Leo-lima
Aimerleu
100
1.00
 5

Lese
1000
9.97
 6

Nunboku
18
0.18
 7

Kampong baru
11
0.11
 8

Kotala-ma
155
1.54
 9

Gou –lau
2000
19.93
Bismata
750
7.5

Total
10034
100%
Imagen 4.1.1 Ne’e kolia kona ba abitasaun Ai-kameli iha tempo agora nian liu husi metode observasaun hatudu katak menus no atu lakon ona.

4.3 SOLUSAUN
 Iha kapiltlu V mak kapitlu ne’ebe mak ikus liu husi hakerek relatorio ida ne’e, tamaba ne’e  mak presija atu fo solusaun ba iha ba iha relatorio ida ne’e mak hanesan tuir mai ne’e:
1.      Dalan ba peskija mak ita bele deskreve tuir relidade ne’ebe mak mosu iha ita nia rai.
2.      Iha prosesu peskija mak ita foin hatene kona ba habitasaun Ai-kameli nia moris
3.      hatene liu kona ba saida mak Autoridade local sira nia intervensaun iha suku rasik.
4.      Iha Suku-lima Ai-kameli nia habitasaun kuaje  hetan estragus husi komunidade.
5.      Komunidade sira nia aktividade balu ne’ebe mak estragus ba iha habitasaun Ai-kameli mak hanesan agrikultor non permanen









KAPITLU  V
5.1  KONLUSAUN
Iha kapitulu V ka lian maktaka nu’undar kapitulu ikus hakerek teze. Realasiona ho asuntu ida ne’ebe hakerek nain sei fo konkluzaun husi kapitulu I, II, II, no IV Bazeia ba rezultado peskija iha Munisipio Ainaro Potu Administrativu Hato-udo suku Leo-lima
1.      Durante peskijador halo peskida atu halao ovservasaun iha area refere hodi sai matadalan ba iha komunidade sira atu konserva Ai-kameli nia sustentablidade.
2.      Iha Suku leo-lima tuir data primer hatudu katak kresimentu komunidade aumenta ba bebeik, fo mos influensia ba iha habitasaun Ai-kameli nia cresimentu.
3.      Maneira ne’ebe mak peskijador halao mak



















5.2  REKOMENDASAUN
Bazeia ba iha kapitlu I II III IV mak hakerek nain hakarak rekomenda ba iha parte hotu-hotu atu tau prioridade ba iha habitasaun mak hanesan tuir mai ne’e:
Ø  Hakerek nain Rekomenda ba iha parte relevante sira hotu atu tau prioridade ba iha rekursus naturais ne’ebe iha hodi grantia nia sustentablidade.
Ø  Rekomenda ba iha diresaun florestal atu kria kondioes ba iha ba iha habitsaun Ai-kameli iha Timor leste liga ba iha lei Florestal nian.
Ø  Rekomenda mos ba iha diresaun rekursus naturais atu proteje iha nia rekursus ne’ebe mak agora atu mohu oan.
Ø  Rekomenda mos ba iha Fakuldade T.P Depatamentu K.S.D.A Atu Haruka Estudante Sira Hodi Halao Peskija Kona Ba Rekusus Ne’ebe  Mak Hetan Ameseadu Atu Lakon Ona.
Ø  Rekomenda mos ba iha Autoridade local sira iha suku Leo-lima atu toma atensaun ba iha populasaun iha aldeia sanulu hodi atu kuidadu Ai-kameli nia habitasaun
Ø  Rekomenda mos ba iha Cefe Adeia hotu no cominidade sira labele halo tos beik habitasaun Aikameli hodi labe fo impaktu.

















5.3  BIBLIOGRAFIA
1. Rahayu, S., A.H. Wawo., M. van Noordwijk dan K. Hairiah, 2002. Cendana: Deregulasi Dan Strategi
Pengembangannya. World Agroforestry Centre. ICRAF, Bogor. 60 hal.

2. McKinnell, F.H, 1990. Status of Management and Silviculture Research on Sandalwood in Western Australia and Indonesia. In Proccedings of the Symposium on Sandalwood in the Pacific.Honolulu, Hawaii. PacificSouthwest Research Station, Forest Service, Department of Agriculture, United States. p. 19 - 25.
3. BanoEt, H.H, 2001. Peranan Cendana Dalam Perekonomian NTT. Dulu Dan Kini Dalam: Cendana (Santalum albumL.) Sumber Daya Daerah Otonomi Nusa Tenggara Timur. Berita Biologi. Edisi
Khusus. Vol. 5. No. 5. Pusat Penelitian Biologi-LIPI, Bogor. Hal. 469 - 474.
4. Surata,I.K, E. Sutrisno and M.Sinaga,1994. Utilization and Conservation of Sandalwood in Nusa Tenggara timur, Indonesia. In Sandalwood Seed, Nursery and Plantation Technology. Proceedings of A Regional Workshop for Pacific Island Countries. Organised and Sponsored by CIRAD Foret New calrdonia, ACIAR, South Pacific Forestry DevelopmentProgramme. Noumea, New Caledonia. p. 183 - 189.
5. Darmokusumo, S., A.A. Nugroho, E.U.Botu, A.Jehamat dan M.Benggu, 2001. Upaya Memperluas Kawasan Ekonomi Cendana Di Nusa Tenggara Timur. Dalam: Cendana (Santalum
album L.) Sumber Daya Daerah Otonomi Nusa Tenggara Timur. Berita Biologi. Edisi Khusus. Vol. 5. No. 5.Pusat Penelitian Biologi-LIPI, Bogor.Hal. 509 - 514.
6. Wawo, A.H, 2003. Model Kultivasi Cendana Dalam Sistem Pertanian Lahan Kering Di Pulau sumba, NTT. Makalah Ilmiah Disampaikan Dalam Simposium XI & Muktamar X PERHIBA. Kerjasama Antara Perhimpunan Peneliti Bahan Obat Alam Dengan Departemen Farmasi, FMIPA, ITB Bandung 16 - 17 Oktober 2003.